Het dialect van Bale: Istriotisch in spellen en boeken
Vallese is een van de zes Istriotische variëteiten. Kinderen in Bale leren het met spellen en aftelrijmpjes, en lokale auteurs schrijven erin.
Een Romaanse variëteit naast het Istro-Venetiaans
De plaatselijke taalvariëteit van Bale, in het Italiaans Vallese genoemd, behoort tot het Istriotisch of Istro-Romaans van Zuidwest-Istrië. Ze verschilt van het Istro-Venetiaans, de Venetiaanse variëteit die het taallandschap van het schiereiland heeft beïnvloed. Het Istriotisch is van Romaanse oorsprong, maar taalkundigen verschillen van mening over de precieze plaats binnen de Romaanse taalfamilie.
Aftelrijmpjes, raadsels en dagelijkse gesprekken
De Italiaanse Gemeenschap van Bale, gevestigd in paleis Soardo-Bembo, begeleidt de dialectgroep Favelemo 'l valex. Ze werkt met de plaatselijke school samen aan activiteiten binnen en buiten de lessen.
Leerkracht Miriana Pauletić leidt deze groep basisschoolleerlingen. Kinderen lezen en schrijven in het Vallese, dragen gedichten voor en spelen korte scènes uit het dagelijks leven. Ze combineren spreekwoorden en raadsels met aftelrijmpjes en oude spellen. Zo herhalen ze de woorden tijdens het spelen en praten.
Van woordenboeken tot kinderverhalen
Taalkundigen Domenico Cernecca en Sandro Cergna behandelden het Vallese in woordenboeken uit 1986 en 2015. Naast dit taalkundige werk verschijnen er literaire teksten in de lokale taalvariëteit. Tot de publicaties van de Gemeenschap behoren het tijdschrift L calego de Vale en Fiabole Valexe van Alessandra Civitico Božić.
Tijdens de bijeenkomst van het Istriotisch Festival in Bale in het najaar van 2026 maakten kinderen kennis met Una storia, cinque voci van schrijfster Romina Floris. Ze werkten met hetzelfde verhaal in vijf Istriotische variëteiten. De taalworkshop ging verder met een zoektocht naar verborgen woorden en een afbeeldingenbingo, waarbij lezen, luisteren en spelen samenkwamen.